Matematikçi Gözüyle       

 

Her uygar ülkede yığınla satranç oyuncusu vardır; Rusya'da eğitim görmüş olan hemen herkes bu oyunu oynar. Her satranç oyuncusu 'güzel' bir oyunu ya da problemi anlayabilir ve takdir eder (3). Halbuki bir satranç problemi yalnızca soyut matematiğin bir uygulamasından ibarettir (bir satranç oyunun tam olarak öyle sayılamaz; işin içine psikoloji de girer). Ancak bu güzellik daha basit bir düzeyde; müzikteki kilise ilahileri düzeyinde kalan bir güzelliktir (4). (Devamında üsttekinden başlayarak oyunların düzeyi şöyle sıralanmış: satranç, briç ve gazete bulmacaları)

 

 

Bir satranç problemi gerçek matematiktir; ancak, bir bakıma 'önemsiz' matematiktir. Hamleler ne kadar ustaca ve karmaşık, ne kadar özgün ve şaşırtıcı olursa olsun çok gerekli bir şeyden yoksundur. Satranç problemleri önemsizdirler (5).

(...)

Hiçbir satranç problemi bilimsel düşüncenin genel gelişmesini etkilememiştir; halbuki Pythagoras, Newton, Einstein, kendi zamanlarında bilimsel düşünceye tümden yön değiştirmişlerdir (6).

 

Satranç probleminin daha az değerli olması, Otway'in şiirlerinde olduğu gibi, sonuçları değil içeriği nedeniyledir.

(...)

Bir satranç problemi, temelde birbirinden pek farklı olmayan fakat çok sınırlı bir fikirler kompleksidir. Satranç hiç icat edilmeseydi, biz yine aynı şekilde düşünecektik; oysa Euclid ve Pythagoras düşünceyi, matematik dışında bile, çok derinden etkilemişlerdi.

 

 

(...)

Satranç probleminin temel eksikliği açıkça 'önemsiz' oluşudur.

(...)

Bir satranç probleminde de beklenilmezlik ve bir ölçüde ekonomi vardır. Hamlelerin sürpriz içermesi ve tahta üzerindeki her figürün üstüne düşen görevi yapması önemlidir. Ancak estetik etki bir birikim sonucu ortaya çıkar. Esas hamleyi (eğer problem zevkli olmayacak kadar basit değilse), her biri farklı karşılık gerektiren varyantların izlemesi şarttır. "Eğer c4-c5 ise Ac7-a6; eğer ... ise ...; eğer ... ise ..." Eğer yeterince farklı karşılık yoksa esas hamlenin de önemi kalmaz. Bütün bunlar gerçekten de matematiktir ve değer taşır. Ancak bu, gerçek matematikçilerin biraz küçümsedikleri 'olasılıkları sıralama yoluyla ispat’tan başka bir şey değildir (ayrıca buradaki olasılıklar temelde pek de farklı değildir.)

Savımı, satranç oyuncularının kendi duygularına başvurarak da güçlendirebileceğim kanısındayım. Büyük partilerin, büyük maçların oyuncusu olan gerçek bir satranç ustasının, bir problemcinin sırf matematiksel hünerlere dayanan oyununu aslında küçümsediğinden eminim (7). Kendisinde de bu yedek kuvvetten bol miktarda mevcuttur ve acil durumlarda bunları kullanır. "Eğer şöyle bir hamle yapsaydı ben de şu şu hamlelerle karşılık verirdim." Ancak satrançta "büyük oyun" esas itibariyle psikolojiktir; yalnızca küçük matematik teoremlerinin bir toplamı değil, eğitilmiş iki beyin arasındaki bir çekişmedir. {II}